To Απρόβατο είναι  ένα πανέμορφο χωριό της Άνδρου με πολύ πράσινο και τρεχούμενα νερά, χτισμένο πάνω στο βουνό. Βρίσκεται σε απόσταση 3,5 χιλιομέτρων από το Μπατσί και προσφέρει μαγευτική θέα προς τη θάλασσα.

Το χωριό έχει πολλά παλιά σπίτια και περιστερώνες. Εδώ  βρισκόταν η αρχαία πόλη της Υψήλης, αρχαία λείψανα της οποίας ήρθαν στο φως τις αρχές της δεκαετίας του 1980. Βρίσκεται πάνω σε έναν βραχώδη λόφο με χαράδρες στα βόρεια και τα νότια που καταλήγουν στη θάλασσα. Εκτείνεται σε 60 στρέμματα και το τείχος που περιβάλλει την ακρόπολή της σώζεται σε αρκετά σημεία, όπως και λείψανα ναού στο κέντρο της ακρόπολης, κτίρια, καθώς και πληθώρα κινητών ευρημάτων. Η ανασκαφή έδωσε σημαντικότατα ευρήματα, πολύτιμα για τη Γεωμετρική και Αρχαϊκή εποχή στις Κυκλάδες και ευρύτερα στο Αιγαίο. Το ιερό, στο κέντρο της ακρόπολης, αφιερωμένο πιθανόν στη θεά Δήμητρα, ιδρύθηκε τον 8ο αιώνα π.Χ. και συνέχισε τη λειτουργία του τουλάχιστον μέχρι το δεύτερο τέταρτο του 5ου αιώνα π.Χ.

Η περιοχή του Απρόβατου διατηρεί τους περισσότερους κατοίκους στη Βόρεια Άνδρο. Ασχολούνται με την κτηνοτροφία και τη γεωργία και με τα προϊόντα τους τροφοδοτούν το Μπατσί.

Φωτό:  https://www.greece.com/photos/destinations/Cyclades/Andros/Village/Aprovato/Andros_Aprovato/16923708 (by Ovelikios)

Το άρθρο    Απρόβατο Άνδρου εμφανίστηκε πρώτα στο ellinismos.gr | Κόμβος Διασύνδεσης του Ελληνισμού.

Η ιστορία της Βλάστης ξεκινά τον 15ο αιώνα με την εγκατάσταση χριστιανικών πληθυσμών από  την κοιλάδα των Καϊλαρίων (Πτολεμαΐδας), οι οποίοι αναγκάστηκαν να μετακινηθούν προς τα ορεινά εξαιτίας της εγκατάστασης Tούρκων Kονιάρων στην περιοχή τους. Η ανάπτυξή της ξεκίνησε γύρω στα 1770 μ.Χ. όταν κατοικήθηκε από χριστιανούς Μακεδόνες και Βορειοηπειρώτες κυνηγημένους από τους τότε κατακτητές. Η ανάπτυξη της Βλάστης άρχισε να εμφανίζεται το 1769 όταν έγινε το προπύργιο του Ελληνισμού στην Δυτική Ελλάδα.

Μέχρι το 1940 η Βλάστη ήταν κωμόπολη με τουλάχιστον 6.000 κατοίκους, οι οποίοι ασχολούνταν με την κτηνοτροφία και επαγγέλματα σχετικά με αυτήν, όπως τυροκομία και υφαντουργία, τη γεωργία αλλά και το εμπόριο. Επίσης, αρκετοί κάτοικοι έγιναν ξυλουργοί, κτίστες, αρχιτέκτονες, ζωγράφοι, χρυσοχόοι, ραφτάδες. Τα αρχοντικά στη Βλάστη, με κάποια να σώζονται μέχρι σήμερα, ήταν οικίες με πέτρινους τοίχους, ξυλόγλυπτες πόρτες, ζωγραφισμένους τοίχους στο εσωτερικό τους με παραστάσεις και εικόνες από την ελληνική μυθολογία, από το Βυζάντιο και εικόνες αγίων.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο πέτρινος ναός του Αγίου Νικολάου με το ξυλόγλυπτο τέμπλο από τη Μοσχόπολη που χτίστηκε το 1761. Εντυπωσιακό είναι «Θωμαΐδειο Διδακτήριο», ένα διώροφο πέτρινο κτίριο σε σχήμα σταυρού, το οποίο χτίστηκε το 1860 και είναι το παλαιότερο από τα σχολεία της Βλάστης που σώζονται μέχρι σήμερα. Μεταγενέστερο, χτισμένο το 1881, είναι το «Μουσίκειο Ελληνικό Παρθεναγωγείο», το οποίο ανοικοδομήθηκε μεταπολεμικά, καθώς το αρχικό κτίριο καταστράφηκε κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου. Λίγο έξω από το χωριό βρίσκεται ένας ανακατασκευασμένος παραδοσιακός νερόμυλος του 1850, ενώ μοναδικό είναι το Εργοστάσιο Υφαντουργίας που ιδρύθηκε το 1963 από μια σουηδική οργάνωση και παρότι εγκαταλείφθηκε 25 χρόνια αργότερα, διατηρείται μέχρι σήμερα με τους αργαλειούς του.

Το καλοκαίρι το χωριό «ζωντανεύει» με τη συγκέντρωση των Βλατσιωτών στον τόπο καταγωγής τους και τότε πραγματοποιούνται ποικίλες πολιτιστικές εκδηλώσεις. Μεταξύ αυτών είναι οι Γιορτές της Γης, ένα οικολογικό και πολιτιστικό φεστιβάλ που γίνεται κάθε χρόνο στις αρχές Ιουλίου, και το πανηγύρι της Παναγίας κάθε Δεκαπενταύγουστο, που διαρκεί τρεις μέρες.

Το άρθρο Bλάστη Κοζάνης εμφανίστηκε πρώτα στο ellinismos.gr | Κόμβος Διασύνδεσης του Ελληνισμού.

Το χωριό είναι χτισμένο σε κατωφερές έδαφος και αποτελείται από έξι συνεχή τμήματα, από τα οποία μόνο το τελευταίο βρίσκεται σε επίπεδο έδαφος.

Η προηγούμενη ονομασία του οικισμού ήταν Βονώρτα αλλά ακόμη παλιότερα ονομαζόταν Μηλιά γιατί ήταν χτισμένος στη θέση Μηλιά, όπου σήμερα βρίσκονται κτήματα των κατοίκων του Πλατάνου και του Κάτω Πλάτανου. Κατά τη βυζαντινή εποχή είχε περισσότερο πληθυσμό από τον γειτονικό Πλάτανο. Ανήκε στον Δήμο Προσχίου και κατοικούνταν από πενήντα τρεις οικογένειες. Πήρε την τελική ονομασία Κάτω Πλάτανος κατά τους χρόνους της Τουρκοκρατίας γύρω στα 1650.

Ενοριακός ναός του Κάτω Πλάτανου είναι η Αγία Παρασκευή, χτισμένη το 1880, ενώ έχει αρκετά ξωκλήσια και κάποιους ερειπωμένους ναούς. Στη γιορτή της Αγίας Παρασκευής γίνεται μεγάλο πανηγύρι με παραδοσιακή μουσική που συγκεντρώνει εκτός από τους ντόπιους και κόσμο από τη γύρω περιοχή.

Το άρθρο Kάτω Πλάτανος Αιτωλοακαρνανίας εμφανίστηκε πρώτα στο ellinismos.gr | Κόμβος Διασύνδεσης του Ελληνισμού.

Ο Λαμπρινάκης στη «Γεωγραφία» του, το 1890, γράφει οτι «ο δήμος ούτος είναι μεν εύφορος και τερπνός αλλά νοσώδης αν και ευρίσκεται υπό τους πρόποδες της Ίδης, οι δε άνθρωποι ισχνοί και κατακίτρινοι εις πολλά τούτου μέρη».

Το όνομα πιθανώς προέρχεται από το Αβδού – Αβδανό, από όπου προέρχεται το πατριδωνυμικό Αβδανίτης.

*Στοιχεία από 15ετή έρευνα, 1980-1995.

Το άρθρο Αβδανίτες Μυλοπόταμου εμφανίστηκε πρώτα στο ellinismos.gr | Κόμβος Διασύνδεσης του Ελληνισμού.

Το χωριό δημιουργήθηκε γύρω στο 1800 από μεγάλες οικογένειες Βλάχων κτηνοτρόφων που μετακινήθηκαν εκεί για να ζουν σε καλύτερο κλίμα. Με τη έναρξη της Τουρκοκρατίας δόθηκε στο χωριό αυτονομία και κάποια προνόμια, τα οποία όμως χάθηκαν την εποχή του Αλή Πασά.

Οι Αβδελλιώτες είχαν μεγάλη συμμετοχή τόσο στην Επανάσταση του 1821 όσο και στον Μακεδονικό Αγώνα. Το 1905 Έλληνες αντάρτες επιτέθηκαν στο χωριό, σκότωσαν κάποιους από τους Ρουμανίζοντες αρχηγούς και έκαψαν σπίτια. Το χωριό κάηκε επίσης κατά την περίοδο της Κατοχής από τους Γερμανούς, τον Ιούλιο του 1944.

Από την Αβδέλλα κατάγονταν οι αδελφοί Μανάκια, οι πρώτοι Έλληνες κινηματογραφιστές, οι οποίοι έχουν τιμηθεί από τους συντοπίτες τους με τη δημιουργία των προτομών τους στην κεντρική πλατεία του χωριού.

Η Αβδέλλα έχει βρύσες με τρεχούμενα νερά, μια πλακόστρωτη πλατεία με πλατάνια και υπέροχο φυσικό περιβάλλον, καθώς βρίσκεται ανάμεσα στις πλαγιές της Βόρειας Πίνδου που είναι κατάφυτες από οξιές, πεύκα και έλατα.

Ενδιαφέροντα θρησκευτικά μνημεία είναι ο ενοριακός ναός της Κοίμησης της Θεοτόκου που κάηκε το 1905 και ξαναχτίστηκε το 1955, ο Άγιος Αθανάσιος που χτίστηκε το 1511 και ανακαινίσθηκε το 1812, η Μεταμόρφωση του Σωτήρος που χρονολογείται πριν το 1900 και είναι χτισμένη σε υψόμετρο 1700 μέτρων και η Αγία Τριάδα που βρίσκεται μέσα στο δάσος.

Από την πλατεία του χωριού ξεκινά πεζοπορική διαδρομή που οδηγεί στην κορυφή της Βασιλίτσας σε υψόμετρο 2.249 μέτρων.

Φωτό: https://oivlaxoi.gr/

Το άρθρο Αβδέλλα Γρεβενών εμφανίστηκε πρώτα στο ellinismos.gr | Κόμβος Διασύνδεσης του Ελληνισμού.

Στις 5 Ιανουαρίου του 1826, Κρητικοί επαναστάτες επιτέθηκαν, εδώ, εναντίον 300 Τούρκων και σκότωσαν τους αρχηγούς τους, Πεντεβή και Δερβίση. Επικεφαλής των Ελλήνων ήταν ο Σταυράλης Νιώτης και Αν. Παλμέτης.

• Στοιχεία απο 15ετή έρευνα 1980-1995.

Το άρθρο Αβδελλάς Αγ. Μάμαντος εμφανίστηκε πρώτα στο ellinismos.gr | Κόμβος Διασύνδεσης του Ελληνισμού.

Στην περιοχή που βρίσκεται το χωριό τοποθετείται από τους ιστορικούς η ομηρική πόλη Ιρή, η οποία αποκαλείται από τον Όμηρο «ποιήεσσα», δηλαδή κατάφυτη και εύφορη. Η περιοχή της Αβίας, η οποία συγκροτείται εκτός από το ομώνυμο χωριό και από τους οικισμούς Ακρογιάλι, Αρχοντικό και Μεγάλη Μαντίνεια, οφείλει το όνομά της στον Κρεσφόντη, τον μυθικό βασιλιά της Μεσσηνίας που την μετονόμασε προς τιμήν της Αβίας, κόρης του Ηρακλή και τροφού του Ηρακλείδη Γλήνου, η οποία κατέφυγε εκεί με το βρέφος Γλήνο διωκόμενη από τους Αχαιούς.

Η αρχαία πόλη της Αβίας βρέθηκε στην ακμή της από τον 11ο π.Χ. αιώνα έως τις αρχές του 15ου αιώνα και συχνά διεκδικούνταν τόσο από τους Μεσσήνιους όσο και από τους Σπαρτιάτες. Ο Παυσανίας αναφέρει ότι η Αβία ήταν μία από τις επτά πόλεις που υποσχέθηκε ο Αγαμέμνονας ως προίκα στον Αχιλλέα. Στην ευρύτερη περιοχή έχουν βρεθεί σημαντικά αρχαιολογικά ευρήματα που μαρτυρούν την ύπαρξη προ-μυκηναϊκού πολιτισμού.

Ο ναός της Κοίμησης της Θεοτόκου οικοδομήθηκε το 1775 στα ερείπια του Ασκληπιείου της Αβίας που πιθανότατα καταστράφηκε από βαρβαρικές επιδρομές κατά την πρωτοβυζαντινά χρόνια μεταξύ 4ου και 6ου αιώνα. Οι ναοί του Αγίου Χαραλάμπους, του Ευαγγελισμού, του Αγίου Νικολάου και του Αγίου Δημητρίου που βρίσκονται στην ευρύτερη περιοχή της Αβίας έχουν χαρακτηριστεί από το Υπουργείο Πολιτισμού ως Ιστορικά Διατηρητέα Μνημεία.

Φωτό: https://greece.terrabook.com/

Το άρθρο Αβία Μεσσηνίας εμφανίστηκε πρώτα στο ellinismos.gr | Κόμβος Διασύνδεσης του Ελληνισμού.

“…Λενε πως τον συντοπίτη Θεού του Ξένιου Δία, σκορπίστηκαν οι αρετές κ’ οι χάρες και ‘δω μέσα στην κοιλάδα, τ’ Αβρακόντε ‘πομείνανε οι πιο πολλές κ’ οι πιο μεγάλες…”

Σχετικά με την προέλευση της ονομασίας, υπάρχουν οι παρακάτω δυο εκδοχές. Η πρώτη αναφέρει ότι την περίοδο της Ενετοκρατίας, συγκεκριμένα το 1545, η βενετική κυβέρνηση παραχώρησε κτήματα του Λασιθίου σ’ έναν Ενετό κόντε, που λεγόταν Αβραάμ. Αυτός (Αβραάμ – Κόντε) κατοίκησε την περιοχή που βρίσκεται σήμερα το χωριό. Αργότερα κτίστηκαν και άλλα σπίτια εκεί, έτσι ο οικισμός πήρε την ονομασία του από τον πρώτο του ευγενή κάτοικο.

Η δεύτερη εκδοχή λέει ότι την ίδια περίοδο, στάλθηκε στο Λασίθι από την ενετική κυβέρνηση ο τιμαριούχος Κόντε, που κατοίκησε στην περιφέρεια, όπου σήμερα είναι κτισμένο το χωριό. Ο Κόντε είχε μια κόρη, που λεγόταν Αύρα, στην οποία παραχώρησε το μετόχι. Από το όνομα της θυγατέρας του Κόντε πήρε την ονομασία του ο οικισμός. Το μετόχι είχε τότε 25 κατοίκους (Castrofilaca,”Libro de information delle cosse publiche del Ftengo di Candia ecc”. Biblioteca Nationale Marciana, Mss Ital. cl 6, No 156/ 6005, Karta 105).

Όπως προκύπτει από τα παραπάνω, το χωριό υπήρχε ήδη στην ενετική περίοδο. Επί Τουρκοκρατίας, κάηκε το 1867, κατά τη διάρκεια της επανάστασης του 1866-1869. Αργότερα ξανακτίστηκε.

Στην κάτω πλευρά του χωριού, νότια, θα συναντήσουμε τη γειτονιά τη λεγόμενη Αγιασεμή. Λέγεται πως κάποτε στη γειτονιά αυτή ζούσε κάποια γυναίκα, ονομαζόμενη Σεμνή, φημισμένη για τη μεγαλοψυχία της και τις φιλανθρωπικές της ενέργειες. Οι χωριανοί μάλιστα τη φώναζαν Αγία, όνομα με το οποίο ήταν γνωστή και στο χωριό Αβρακόντε και στα υπόλοιπα γειτονικά χωριά. Όταν κάποιος χρειαζόταν βοήθεια απευθυνόταν σ’ αυτήν, έλεγε μάλιστα χαρακτηριστικά: «θα πάω στην Αγία Σεμνή». Από το όνομα αυτό και με παραφθορά της λέξης προέρχεται η ονομασία της σημερινής συνοικίας.

Σε απόσταση 2 χμ. από το χωριό, βρίσκεται η τοποθεσία Άδηλος. Αυτή είναι ένα πλατύ μέρος στην κορυφή του βουνού Κουτσούρα, του οποίου η πλαγιά είναι ακριβώς απέναντι από το χωριό, φαίνεται μάλιστα πολύ καθαρά. Το πλατύ μέρος όμως δε φαίνεται από το χωριό, είναι δηλ. άδηλο, για το λόγο αυτό έλαβε αυτή την ονομασία.

Βόρεια του χωριού, σε απόσταση 500 μ., υπάρχει ο γήλοφος Κάστελος. Πολλές φορές βρέθηκαν από τους κατοίκους πιθάρια με όσπρια και σιτηρά απανθρακωμένα, πήλινα αγγεία, πελέκεις και τάφοι. Επίσης στην περιοχή σώζονται τείχη, κτισμένα με ασβεστόλασπη. Θα πρέπει λοιπόν η περιοχή να ήταν κατοικημένη σε πολύ παλιές περιόδους. Η κορυφή του λόφου είναι γνωστή με την ονομασία Κάστελος, ενώ η βόρεια πλαγιά του ονομάζεται Αρχόντικος Λάκκος. Από τις ονομασίες αυτές συμπεραίνουμε ότι στη δεύτερη θέση υπήρχαν οι κατοικίες του συνοικισμού, ενώ η κορυφή του λόφου αποτελούσε το φρούριο της περιοχής.

Σε απόσταση 800 μ. από το Αβρακόντε, θα συναντήσουμε την τοποθεσία Γλυκυλάκκος. Είναι το πεδινό μέρος του λόφου Καβαλαρά. Στην περιοχή υπήρχαν παλιότερα πολλά αμπέλια, τα οποία όμως σιγά – σιγά έπαψαν να καλλιεργούνται και καταστράφηκαν εντελώς. Πρόσφατα οι κάτοικοι φύτεψαν εδώ μερικά στρέμματα αμπελιών τα αμπέλια φημίζονταν για τα πολύ γλυκά σταφύλια που έδιναν, έτσι η περιοχή ονομάστηκε Γλυκυλάκκος. Λέγεται μάλιστα χαρακτηριστικά πως «όταν οι χωρικοί ακούνε τη λέξη γλυκυλάκκος τρέχουν τα σάλια τους».

Ο λόφος Καβαλαρά είναι ένας λόφος που μαζί με τρεις άλλους σχηματίζουν την κοιλάδα του Αβρακόντε. Λέγεται πως το σχήμα που έχουν οι πλαγιές του λόφου μοιάζει πολύ με τη ράχη αλόγου ή

γαϊδάρου. Κι επειδή στα ζώα αυτά ανεβαίνουμε καβάλα, ο λόφος πήρε την ονομασία αυτή. Σύμφωνα με ντόπια παράδοση όμως, η ονομασία του λόφου προήλθε από το παρακάτω γεγονός: Στα πολύ παλιά χρόνια, κάποιος Αγγλος καβαλάρης, ονομαζόμενος σερ Ντρέικ, φημισμένος για την κακία του, περνούσε μια μέρα από την περιοχή, καβάλα στη φοράδα του. Αυτή όμως, κάποια στιγμή, γλίστρησε και έτσι ο σερ Ντρέικ έπεσε και κτύπησε θανάσιμα. Επειδή λοιπόν στη θέση αυτή σκοτώθηκε ο Άγγλος καβαλάρης, ονομάστηκε η περιοχή Καβαλαρά.

Σε απόσταση 2.500 μ. από το χωριό, βρίσκεται η τοποθεσία Δέτης ή Χαλασά. Η λέξη δέτης σημαίνει γκρεμό. Η τοποθεσία αυτή είναι ένα επικλινές μέρος, όπου έχουν συσσωρευτεί πολλές πέτρες που γκρεμίζονται από το βουνό και από το γεγονός αυτό ονομάστηκε έτσι.

Στην τοποθεσία Κακοδιάβατος, νότια του χωριού και σε απόσταση 800 μ. βρίσκονται οι πηγές από τις οποίες υδρεύεται το χωριό. Σε παλιότερες εποχές, πολλές γυναίκες της περιοχής συγκεντρώνονταν εκεί για να πλύνουν τα ρούχα τους. Μάλιστα, για να πάρουν σειρά στις γούρνες που υπήρχαν εκεί, πήγαιναν πολύ πρωί ή μετά τον εσπερινό, όταν ήταν αστροφεγγιά. Σύμφωνα με λαϊκούς θρύλους, παρουσιάζονταν κάποτε στις πηγές αυτές νεράιδες, που βοηθούσαν τις γυναίκες στο πλύσιμο. Πολλές φορές μάλιστα ξέσκιζαν τα ρούχα με τα μακριά και μυτερά νύχια τους.

Μια βραδιά πήγε στην περιοχή για να πλύνει κάποια γυναίκα. Παρουσιάστηκαν τότε νεράιδες και την κυνήγησαν μέχρι την άκρη του χωριού, οπότε εξαφανίστηκαν, γιατί άκουσαν το λάλημα ενός πετεινού. Ήταν μεσάνυχτα και η εξουσία τους έπαυε. Λέγεται πως οι νεράιδες αυτές γίνονταν μερικές φορές πολύ κακές. Έπαιρναν τη φωνή, γράνπζαν (= προκαλούσαν συμφορές) στους ανθρώπους. Επειδή λοιπόν οι κάτοικοι θεωρούσαν πολύ επικίνδυνη την περιοχή (κακό διάβα) την ονόμασαν Κακοδιάβατο.

Σ’ ένα λόφο, πολύ κοντά στο χωριό, υπάρχουν τα λεγόμενα Καταλύματα (στεγασμένοι χώροι για προσωρινή διαμονή). Σχετικά μ’ αυτά, λαϊκές αφηγήσεις αναφέρουν:

«Τα καταλύματα ήταν χαλασμένα σπίτια, όπου πήγαιναν τους ανθρώπους που είχαν ευλογιά ή λούβα. Εκεί φτιάχνανε καλύβες και κατοικούσανε μέσα χωρίς να κάνουνε καμιά δουλειά. Όταν τους πηγαίνανε φαγητό αφήνανε ένα ντρουβαδάκι στου Χριστοδούλη την απιδιά και ύστερα τους εφωνιάζανε και ηρχούντανε και το πέρνανε». Εκεί ήτανε ένας νιζάμης χωροφύλακας και τους έβλεπε κ’ έλεγε να μην έρχονται άλλοι να κολλούνται τη λούβα. Μερικοί από τους ανθρώπους αυτούς γιαίνανε, άλλοι όμως πέθαιναν. Ένας νιζάμης εκεί στα καταλύματα έπαιζε τη λύρα κι έλεγε τραγουδώντας:

«Επαέ με φέρανε

να κάνω ντίλα ντίλα

να βλέπω τσι λονβιάρηδες

να παίζω και τη λύρα»

« Όσοι από τους λουβιάρηδες πέθαιναν σκάφτανε λάκκους και τους βάνανε μέσα. Μια φορά πέθανε μια γυναίκα με ευλογιά και την τυλίξανε σ’ ένα φάρδο και τη θάψανε. Εκειά στου Χριστοφόρου το χωράφι είναι τρεις τάφοι όπου θάψανε τρεις που είχανε ευλογιά. Δυο από το χωριό μας πέθαναν από ευλογιά, η Κικίνα και ο Βεληβασο-γιώργης. Η τοποθεσία αυτή ονομάστηκε Καταλύματα, γιατί εκεί πήγαιναν τους καταλυμένους ή γιατι μείνανε εκεί οι χαλασμένες καλύβες».

Σε απόσταση 1 χμ. δυτικά του χωριού, συναντούμε την τοποθεσία Μαγατζές ή Μαγατζάδες. Στην περιοχή, την περίοδο της Ενετοκρατίας, υπήρχε οικισμός που αριθμούσε 25 κατοίκους. Βρέθηκαν μάλιστα τάφοι με οστά και αγγεία. Εκεί υπήρχαν αποθήκες, όπου συγκέντρωναν οι Ενετοί τα σιτάρια, τους φόρους σε είδος από τους καλλιεργητές. Σήμερα η τοποθεσία δεν κατοικείται. Παρουσιάζει όμως αξιόλογη ομορφιά, είναι κατάφυτη από διάφορα δέντρα, μηλιές, κερασιές και καρυδιές, ενώ τη διαρρέουν άφθονα γάργαρα νερά.

Αξίζει ν’ αναφέρουμε και το σπήλαιο της Περιστεράς, που ονομάστηκε έτσι επειδή στο εσωτερικό του ζουν εκατοντάδες αγριοπερίστερα. Το σπήλαιο αυτό βρίσκεται νότια του χωριού και απέχει 3/4 της ώρας απ’ αυτό. Έχει είσοδο κυκλική, διαμέτρου 20 μ. περίπου, βάθος που υπερβαίνει τα 40 μέτρα και πολλούς δύσβατους διαδρόμους. Το εσωτερικό του κοσμούν πάρα πολλοί σταλακτίτες και σταλαγμίτες. Σύμφωνα με ντόπιες μαρτυρίες, στη σπηλιά αυτή κατέφυγε, κατά την επιδρομή του Ομέρ Πασά (1823), ο άμαχος πληθυσμός του χωριού για ν’ αποφύγει τον τούρκικο κίνδυνο. Το ίδιο συνέβη και κατά την επανάσταση του 1866-69.

Σε απόσταση 2 χ μ. από το Αβρακόντε, μεταξύ του βουνού Κουτσούρα και του Δέτη, σχηματίζεται αυχένας στενός και φοβερά δυσκολοδιάβατος. Ντόπιες αφηγήσεις αναφέρουν:

«Σ’ αυτή την τοποθεσία είναι δυο βουνά κ’ εκάνανε έναν πόρο (=στενή διάβαση). Τα βουνά είχανε πολλές πέτρες. Από ‘κεια πέρνανε σαφί ένας παπάς να πάει στα χωριά της Βιάννου. Μια φορά πέρασε αποκειά με τη φοράδα του να πάει πάλι στη δουλειά του. Στο γυρισμό η φοράδα μπέρδεσε και ήπεσε στο γκρεμό. Ετσά που ήπεσε τ’ άλογο βγήκανε τα δόντια του και σχηματίσανε ένα σταυρό. Ο παπάς δεν ήπαθε τίποτα. Σκώθηκε τοτεσάς ο παπάς και πήγε στο χωριό και το ‘πενε τσι χωριανούς. Και οι χωριανοί αποθαμάξανε. Τοτεσάς κ’ οι χωριανοί ξηγήσανε αυτό το πράμα και είπανε ότι όταν ποθάνει ο παπάς να τόνε θάψουνε εκειά.

»Περάσανε δυο τρία χρόνια και ο παπάς επόθανε. Τον επήρανε τοτεσάς οι χωριανοί και τονε θάψανε εκειά που σχηματίστηκε ο σταυρός. Η τοποθεσία αυτή ονομάστηκε ετσά, γιατί από ‘κεια πέρνανε ο παπάς σαφί και γιατί όταν επόθανε τον εθάψανε εκειά. Και σήμερα μπορεί να βρίσκεται εκειά ο σταυρός και ο τάφος που θάψανε τον παπά”. Η τοποθεσία αυτή σήμερα είναι γνωστή με το όνομα Του παπά το μπόρο, ονομασία που σχετίζεται με την παραπάνω αφήγηση.

Οκτώ χμ. περίπου έξω από το χωριό, θα συναντήσουμε την ιστορική τοποθεσία Του Τσούλη το μνήμα. Σύμφωνα με λαϊκές μαρτυρίες , το τοπωνύμιο προήλθε ως εξής:

«Μια θολά ήρθανε δυο Μπέηδες απ’ το Καστέλι, ο Μπέης Μουσταφάς και ο Μπέης Σαντικιοκλούμ, στο χωριό μας και μάζεψαν τα κορίτσια τση πάνω γειτονιάς σ’ ένα σπίτι κοντά στη Βρυσοπούλα. Τα γδύσανε από τη μέση και πάνω κ’ ύστερα τα ‘βαλαν να χορεύουν. Οι μπέηδες σκορπούσαν στο δωμάτιο ρόβι και ροβίθια και όποια κοπελιά ‘πεφτε την ώρα του χορού τη φιλούσανε.

» Ύστερα, κοντά στα ξημερώματα, καβαλίκεψαν τ’ άλογά τους και φύγανε. Σε κάμποσες μέρες ξαναπροβάλανε οι ίδιοι μαζί και μ’ ένα άλλο Τούρκο που τονε λέγανε Τσούλη και έμενε στην Κασταμονίτσα.

» Και κείνη τη βραδιά τα ίδια κάμανε. Είχανε κάμει όμως τερτίπι οι άντρες του χωριού,άμα φύγουνε να τους τσέσουνε καρτέρι και να τσι σκοτώσουν.

Περασμένα τα μεσάνυχτα φύγανε, αλλά αποκειά που πέρασαν οι δυο δεν ήτανε το

καρτέρι. Αποκειά που πέρασε ο Τσούλης ήτανε.

« Ένας δικό μας του ‘παιξε μια με τον κάτσουνα στα πλευρά και τον ήριξε απ’ τη φοράδα του. Ύστερα χυμήξανε και οι άλλοι και τον σκοτώσανε. Του κόψανε την κεφαλή και τη βάλανε σ’ ένα ντρουθά. Το αποδέλοιπο σώμα το σκεπάσανε εκειά με τσι πέτρες και τα χώματα και γίνηκε ‘κεια ύστερα ανάθεμα, γιατί όποιος περνούσε ήριχνε μια πέτρα και ‘λεγε ανάθεμά σε Τσούλη.

»Το ντρουθά που ΄’χενε την κεφαλή του Τσούλη τον κρεμάσανε στη φοράδα και την κάνανε πέρα. Η φοράδα επαείρε στην Κασταμονίτσα και πήγε στο σπίτι τ’ αφεντικού της.

»Βγήκε έξω η γυναίκα του Τσούλη και βλέπει στο ντρουβά την κεφαλή τ’ αντρού της».

Για το επεισόδιο υπάρχει και το παρακάτω τραγούδι:

“Δεν ακο’ύσατε μιι φάμα

στο Λασίθι που την κάμα

ο Τσούλης μάχενε κοπελιές

και τους έδινε παράδες

και του λέγαν μαντινάδες

και τους έδινε τριάλια

και του λέγαν τραγουδάκια.

Κοπελιές αν κουραστείτε

μεταμένα κοιμηθείτε

και του στέσανε προσκάδα

δόλωμα και τόνε φάγαν.

Δες τον Τσούλη που προβαίνει

σαν γυάλα ξεφουντωμένη

και την κεφαλή του κόφαν

στη φοράδα την κρεμάσαν

και στο’ Ασκούς την κατεβάσαν.

Ε! Μαριό κοκκινοπούλι

πόριοε να δεις τον Τσούλη

πόρισε να δεις τον Τσούλη

κρεμασμένο στο σακκούλι

και προβαίνει απ’ αραμάδα

και της δίνει λιγομάρα»

Στην ιστορική μάχη του Λασιθίου στις 21-30 Μαΐου του 1867 οι Τούρκοι κατέσφαξαν τον Γεώργιο Μπελιμπασάκη, τον Ζαχαρία Μαθιουδάκη, ενώ τον Μιχαήλ Καλίκη και τη γυναίκα του τους συλλάβανε στο Λιμνάκαρο και τους έκαψαν σε σπήλαιο με εικόνες αγίων. Επίσης ατίμασαν και σκότωσαν την Πελαγία Πεντάραινα. Δείγμα της κτηνωδίας τους ήταν όταν σκότωσαν χοίρους και αφού τους έντυσαν με φελώνια και πετραχήλια, έβαλαν δίπλα τους το Άγιο ποτήρι και το Ιερό Ευαγγέλιο, βεβηλώνοντας έτσι τα σύμβολα της θρησκείας μας. Δυναμικό παρόν οι κάτοικοι του Αβρακόντε έδειξαν και κατά τη διάρκεια του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου, όπου και πάλι πολλοί έδωσαν και τη ζωή τους για την αποτίναξη του γερμανικού ζυγού.

Στην τοποθεσία Λιμνάκαρο βρίσκεται η εκκλησία του Αγίου Πνεύματος, εκκλησία με ιδιότυπο ρυθμό. Στο εσωτερικό της διακρίνονται ίχνη παλιών τοιχογραφιών βυζαντινής τέχνης, οι οποίες έχουν καταστραφεί.

Άλλες εκκλησίες είναι η Παναγία η Ευαγγελίστρια, ο Άγιος Σάββας, στο νεκροταφείο, και ο Προφήτης Ηλίας.

Παλιότερες οικογένειες θεωρούνται οι Γαλάνηδες, οι Τζίρηδες (Τζιράκηδες), οι Μηλονικόλ δες, οι Φουκάδες, οι Καλίκηδες και οι Μπελιμπασήδες.

*Στοιχεία από 15ετή έρευνα 1980-1995.

Φωτογραφία: https://lasithi.gov.gr

Το άρθρο Αβρακόντε Λασιθίου εμφανίστηκε πρώτα στο ellinismos.gr | Κόμβος Διασύνδεσης του Ελληνισμού.

*Στοιχεία από 15ετή έρευνα 1980-1995.

Το άρθρο Αγ. Αντώνιος Αγίου Στεφάνου Λασιθίου εμφανίστηκε πρώτα στο ellinismos.gr | Κόμβος Διασύνδεσης του Ελληνισμού.

Στην κοινότητα του Αγίου Αντωνίου υπάγονται και οι κοντινοί οικισμοί Κουνάλι, Τσαμπί, Φραθιάς, Ανώγεια και Αμυγδαλόλακκος.

Το χωριό πήρε τ’ όνομά του από την ομώνυμη εκκλησία του Αγίου Αντωνίου που συναντάμε εδώ. Η σημερινή εκκλησία λέγεται ότι έχει κτιστεί στα ερείπια μιας παλιάς, που κάποτε έκτισε ένας βοσκός κάτοικος της περιοχής. Η παλιά εκείνη εκκλησία είχε το ίδιο όνομα με τη σημερινή.

Σήμερα μπορούμε να υποθέσουμε ότι ο Άγιος Αντώνιος ιδρύθηκε τον καιρό της Τουρκοκρατίας ή κατά το τέλος της Ενετοκρατίας. Στο συμπέρασμα αυτό μας οδηγούν τα πολλά τούρκικα τοπωνύμια της περιοχής, καθώς και η πολύ παλιά εκκλησία του Αγίου Γεωργίου στη θέση Βούτες.

Σύμφωνα με ντόπιες μαρτυρίες, πολλοί κάτοικοι της περιοχής πήραν μέρος στη δραματική άλωση του σπηλαίου της Μιλάτου.

Παλιότερες οικογένειες του χωριού είναι οι Ζερβάκηδες, οι Πιτικάκηδες, οι Καμαράκηδες, οι Αστρουλάκηδες, οι Ξυλλιγάρδοι, οι Σκοτινάκηδες, οι Μαμολίληδες, οι Παπαμιτσάκηδες και οι Χανιωτάκηδες.

Στη γύρω περιοχή συναντάμε δυο σπήλαια που η ντόπια λαϊκή παράδοση έχει συνδέσει με θρύλους, παραδόσεις και φαντάσματα. Στη θέση Ορνιάς και στην όχθη ενός χειμάρρου βρίσκεται ένα μικρό σπήλαιο, που η λαϊκή παράδοση λέει ότι φάντασε, γιατί εδώ ακούγονταν φαντάσματα να χαλκεύουν. Ακόμα στην τοποθεσία Βαθύ ρυάκι, που τρέχει νερό υπάρχει ένα μεγάλο σπήλαιο που ονομάζεται Δίθυρα. Λέγεται, ότι εδώ έβλεπαν ανθρώπους να κάνουν θυσίες. Επίσης δίπλα από μια δροσερή πηγή στην τοποθεσία Χοχλακιά υπάρχει σήμερα μια μεγάλη πέτρα, που οι γεροντότεροι λένε ότι τη χρησιμοποιούσαν κάποτε για θυσιαστήριο.

Ο επισκέπτης μπορεί ακόμα εδώ να επισκεφθεί δυο παλιές και ενδιαφέρουσες εκκλησίες. Είναι η εκκλησία του Αγίου Νικολάου και η βυζαντινή εκκλησία του Αγίου Γεωργίου στη θέση Βούτες. Στον Άγιο Γεώργιο θα βρούμε μερικές μισοκαταστρεμμένες τοιχογραφίες. Υπάρχουν ακόμα εδώ ερείπια κελιών, που δείχνουν ότι παλιά ο Άι Γιώργης ήταν μοναστήρι.

Ο παπα-Ιωάννης Ζερβάκης από τον Άγιο Αντώνιο διηγείται για τον Άι Γιώργη (περιοδ. Αμάλθεια, τεύχος 11, σελ. 74). “Την εποχή τω Τουρκώ, ο Άι Γιώργης τσι Βούτες ήτανε μετόχι των Ξηρών Ξύλων κι είχανε βάλει οι καλογέροι συμμισατόρους (δουλευ-τάδες της γης) και τουτοινιά αφήνανε τα βούγια ντως ορνικά (ελεύθερα) προς το γιαλό γιατί δεν είχανε δεντρά να κάμουνε ζημιές.

” Εκατεβήκανε λοιπόν μια βολά καϊκτσήδες, επήρανε δυο ακλιές (αγελάδες), τσι βάλουνε στο καϊκι ντους, κι ανοίξουνε προς τη θάλασσα… Τσ’ είδανε οι βουκόλοι πως επήρανε τα βούγια ντως και πήγανε στο καλόγερο τσ’ εκκλησιάς και τούπανε: “ετσέ και ετσέ» (έτσι κι έτσι).

” Ο καλόγερος επήρε την εικόνα τ’ Άι Γιώργη και την επήγε στην Βάρδια. Εκειά την ήθαλε και θώριε τη θάλασσα και του ‘πε:

– “Δε τσι κλέφτες απού πάνε τα βούγια μας. Ανέ δε τσιο γιαϊρης (γυρίσεις πίσω) οπίσω, δα σ’ αφήσω εκειά να λιάζεσαι όλη μέρα”.

” Το καϊκι τοτεσάς (εκείνη την ώρα), μήτε ομπρός, μήτε πέρα, μήτε πώδε, μόνο οπίσω επήγαινε. Ντελόγο (αμέσως) εκαταλάβανε οι κλέφτες πως ”τα βούγια είναι τ’ Αγίου και δε μας αφήνει να φύγωμε”. Και τα γιαριέρνουνε στο γυρογιάλι και τ” αφήσανε στη βοσκή ντως. Κι ύστερα εφύγανε αμέσως…»

Στον Άγιο Αντώνιο θα βρούμε κι άλλες γραφικές εκκλησίες και ξωκλήσια νεότερων χρόνων.

Στο χωριό παλιότερα λειτουργούσε το μοναδικό σχολείο της περιοχής που σήμερα έχει μεταφερθεί στο συνοικισμό Κουνάλι.Σήμερα οι επισκέπτες μπορούν να έχουν εδώ μια άνετη διαμονή στον κοινοτικό ξενώνα.

*Στοιχεία από 15ετή έρευνα 1980-1995.

Το άρθρο Αγ. Αντώνιος Μιραμπέλλου εμφανίστηκε πρώτα στο ellinismos.gr | Κόμβος Διασύνδεσης του Ελληνισμού.

Η ομώνυμη εκκλησία του οικισμού, που είναι αφιερωμένη στον προστάτη του χωριού, έδωσε και το όνομά της στον οικισμό.

*Στοιχεία από 15ετή έρευνα 1980-1995.

Το άρθρο Αγ. Γεώργιος Σκινιά εμφανίστηκε πρώτα στο ellinismos.gr | Κόμβος Διασύνδεσης του Ελληνισμού.

*Στοιχεία από 15ετή έρευνα 1980-1995.

Φωτογραφία : https://www.crete-today.com

Το άρθρο Αγ. Ιωάννης Μυρσίνης Λασιθίου εμφανίστηκε πρώτα στο ellinismos.gr | Κόμβος Διασύνδεσης του Ελληνισμού.

Η ονομασία του χωριού οφείλεται προφανώς στην ομώνυμη ενετική εκκλησία που υπήρχε στο σημείο που είναι κτισμένη σήμερα η εκκλησία του Αγ. Κωνσταντίνου.

Το χωριό αναφέρεται σε έκθεση του Nicolo Zeu, ο οποίος, το 1633, μελέτησε με εντολή του Γενικού Προβλεπτή Lorenzo Condanini τον κάμπο του Λασιθίου και πρότεινε μέτρα για τη βελτίωσή του.

Σύμφωνα με ιστορικές μαρτυρίες, στην εξέγερση κατά των Ενετών, το 1365, στον Άγιο Κωνσταντίνο, ύψωσε το βυζαντινό λάβαρο ο Ιωάννης Καλλέργης, κάτω από τις επευφημίες των αρχηγών και οπλαρχηγών της Ανατολικής Κρήτης.

Όπως μας πληροφορούν οι κάτοικοι του χωριού, όταν το 1867 εισέβαλε στο χωριό ο Ισμαήλ Πασάς (Παπαδάκης), έκαψε το χωριό, έσφαξε τους κατοίκους και με τα κεφάλια 100 σκοτωμένων σχημάτισε πυραμίδα. Μεταξύ αυτών που σφάχτηκαν ήταν και ο παπάς Ιωάννης Σακελλάρης, ο Αντώνης Σακελλάρης, ο Κωνσταντίνος Μύτης, ο Γεώργιος Βλάσσης και ο Ιωάννης Λουτής.

Τριακόσια μέτρα περίπου από τον Άγιο Κωνσταντίνο θα συναντήσουμε την τοποθεσία Πεζαλή. Ονομάστηκε έτσι, γιατί το έδαφος είναι ανηφορικό και κάθε καβαλάρης ήταν αναγκασμένος να ξεπεζέψει στο σημείο αυτό.

Στο χωριό υπάρχουν οι εξής εκκλησίες: Άγιος Κωνσταντίνος, Άγιος Νικόλαος (είναι δίκλιτη, το άλλο κλίτος είναι ο Άγιος Χαράλαμπος), Αγία Πελαγία, Τίμιος Σταυρός, Μεταμόρφωση του Σωτήρα και Άγιος Φανούριος.

Παλιότερες οικογένειες είναι οι Στρατήδες. οι Αλεξάκηδες, οι Μαρκάκηδες, οι Βερύγηδες, οι Αρχάβληδες, οι Σακελλάρηδες κ.ά.

Η Μονή Κρουσταλλένιας υπάγεται στην κοινότητα Αγίου Κωνσταντίνου, της επαρχίας Λασιθίου. Βρίσκεται στην ανατολική πλευρά του οροπεδίου. Είναι κτισμένο πάνω σ’ ένα γήλοφο που τον σκεπάζουν εκατοντάδες θεόρατοι πρίνοι, κοντά στο χωριό Άγιο Κωνσταντίνο. Στο χώρο του μοναστηριού υπάρχει ξενώνας εφοδιασμένος μ’ όλες τις ανέσεις.

Η εκκλησία του μοναστηριού τιμά την Κοίμηση της Θεοτόκου. Κατά την παράδοση κτίστηκε ως εξής: Κάποια γυναίκα, ονομαζόμενη Κρουοταλλένια, βρήκε κάποτε στην περιοχή, συγκεκριμένα στη θέση Άγιο Χάρακο, εικόνισμα της Παναγίας. Άρχισε λοιπόν να κτίζει εκκλησία στο σημείο αυτό. Το κτίσιμο όμως δεν προχωρούσε καθόλου, γιατί ενώ το πρωί η εκκλησία κτιζόταν κανονικά, κάθε βράδυ γκρεμιζόταν με εντελώς μυστήριο τρόπο. Παρακάλεσε τότε απελπισμένη την Παναγία να της υποδείξει το σημείο που θα ήθελε να κτιστεί η εκκλησία της. Τότε συνέβη το εξής: Ενώ ήταν κατακαλόκαιρο και ο ουρανός ήταν εντελώς ξάστερος, παρουσιάστηκε ξαφνικά ένα σύννεφο, πάνω στο σημείο, όπου σήμερα είναι κτισμένη η εκκλησία της Παναγίας. Από το όνομα της γυναίκας προήλθε η ονομασία του μοναστηριού.

Πότε ακριβώς ιδρύθηκε το μοναστήρι, δεν είναι δυνατό να εξακριβωθεί. Μονάχα κάποιο ανάγλυφο, που ίσως ανήκε στο ιερό ή στην είσοδο της εξωτερικής θύρας και φέρει τη χρονολογία 1241, μας δίνει την πρώτη ιστορική μαρτυρία του μοναστηριού.

Η Μονή Κρουσταλλένιας, αποτελούσε σημείο καταφυγής και συνάμα το χώρο, όπου σχεδιάζονταν οι πολεμικές επιχειρήσεις και απ’ εδώ προερχόταν το κάθε επαναστατικό κίνημα εναντίον κάθε κατακτητή και κάθε επιδρομέα στο οροπέδιο του Λασιθίου.

Από δω θα αναχωρήσουν στα 1272 οι Λασιθιώτες οπλαρχηγοί, θα ενωθούν με τους άλλους οπλαρχηγούς της Μεσαράς, του Μαλεβιζίου και τους Ριζίτες της Ίδης και Θα συντρίψουν τους Ενετούς στις Γράβες, θανατώνοντας τον ίδιο το δούκα Ζένον.

Εδώ ο Αλέξιος Καλλέργης θα σηκώσει τη σημαία της επανάστασης μέσα στο παραλήρημα και στον απερίγραπτο ενθουσιασμό του πλήθους. Στα 1293-4 το Λασίθι ερημώνεται μαζί και το μοναστήρι. Στα 1365, λίγο μετά την κατάλυση της Δημοκρατίας του Αγίου Τίτου ο Ιωάννης Καλλέργης, έχοντας συναρχηγούς τους αδελφούς του Αλέξιο και Γεώργιο, ύψωσε πάλι εδώ το βυζαντινό λάβαρο.

Μετά την επιτυχία του κινήματος των Καλλέργηδων, το Λασίθι θα ξαναερημωθεί Το μοναστήρι θα καταστραφεί. Το 1543, όταν η ενετική κυβέρνηση αποφάσισε να διαμοιράσει τα χωράφια του κάμπου (του Λασιθίου) στους πρόσφυγες από τη Μονεμβασία και το Ναύπλιο, κτίστηκε τότε ξανά το μοναστήρι της Κρουοταλλένιας.

Στα δύσκολα χρόνια της Τουρκοκρατίας η μονή αποτέλεσε καταφύγιο για τους χαΐνηδες και κάθε κατατρεγμένο Χριστιανό. Γίνεται απόρθητο κάστρο για τους Τούρκους, μα και τόπος φιλόξενος για τους αντάρτες οπλαρχηγούς.

Στον ιερό χώρο του μοναστηριού βαπτίστηκε ο παππούς του πρωτοπαλ ίκαρου του Λασιθίου, του Μανώλη Καζάνη. Κατά την παράδοση, την ώρα που γίνονταν οι ετοιμασίες για τη βάπτιση, κατέφθασαν οί Τούρκοι και έσπασαν την κολυμπήθρα. Έτσι, ο ηγούμενος του μοναστηριού χρησιμοποίησε για το μυστήριο κάποιο καζάνι. Από τότε όλη η γενιά θα πάρει την ονομασία Καζάνηδες.

Στη διάρκεια των τραγικών σφαγών που διέπραξε ο Χασάν Πασάς στο Λασίθι το 1823, η μονή καταστράφηκε για μια ακόμα φορά. Το 1831 όμως αναστηλώνεται, ξαναβρίσκει την παλιά της αίγλη και συνεχίζει το σημαντικό ρόλο της.

Κατά τη μεγάλη επανάσταση του 1866-69, εγκαταστάθηκε εδώ η πολεμική επιτροπή των επαναστατών και πάνω στο καμπαναριό της εκκλησίας κυμάτιζε η επαναστατική σημαία. Όταν το 1867 το Λασίθι καταστράφηκε από τους Τούρκους, η μονή κάηκε. Κτίστηκε όμως ξανά σε σύντομο χρονικό διάστημα.

Την περίοδο της Γερμανικής Κατοχής, οι μοναχοί περιέθαλπαν όσους Άγγλους περνούσαν από την περιοχή. Ο ηγούμενος του μοναστηριού, Ερμόλοος Κασαπάκης έγινε για όλα αυτά ύποπτος στις ιταλικές αρχές και τον συνέλαβαν. Ευτυχώς όμως αποδείχθηκε αθώος και αφέθηκε ελεύθερος. Το 1942 όμως, ξανασυλλαμβάνεται και γλιτώνει την εκτέλεση την τελευταία στιγμή. Στο μεταξύ το μοναστήρι εξακολουθεί να προσφέρει τις εθνικές του υπηρεσίες. Αλλά το Γενάρη του 1943, ύστερα από διαταγή των Ιταλών, αναγκάζονται οι μοναχοί να εγκαταλείψουν τη μονή και να μεταφερθούν στο μοναστήρι της Βιδιανής.

Η Μονή της Κρουσταλλένιας μεταβάλλεται σε στρατόπεδο συγκεντρώσεως από τους ξένους δυνάστες. Φράσσεται ολόγυρα με συρματοπλέγματα και στοιβάζονται στον άλλοτε ιερό χώρο της αξιοθρήνητες μορφές αθώων καταδικασμένων.

Το 1947, ύστερα από συστηματικές ενέργειες του ηγούμενου Τιμόθεου Ορφανάκη και χάρη στο αμείωτο ενδιαφέρον που έδειξε ο Σεβασμιότατος Μητροπολίτης Πέτρας κ. Δημητρίου, το μοναστήρι ανασυγκροτείται και συνεχίζει την ένδοξη πορεία του. (Τα στοιχεία βασίστηκαν στις σημειώσεις σχετικά με τη Μονή Κρουσταλλένιας, του Μιχ. Κασωτάκη).

*Στοιχεία από 15ετή έρευνα 1980-1995.

Φωτογραφία: https://www.feelgreece.com

Το άρθρο Αγ. Κων/νος Λασιθίου εμφανίστηκε πρώτα στο ellinismos.gr | Κόμβος Διασύνδεσης του Ελληνισμού.

Κατά τη διάρκεια του μαζέματος των ελιών κατεβαίνουν στον οικισμό και άλλες οικογένειες από το Λασίθι. Το 1988 λειτούργησε και ελαιοτριβείο που εξυπηρετεί όλη την περιφέρεια και ανήκει στον Ευάγγελο Σταυρακάκη. Η μοναδική εκκλησία είναι αφιερωμένη στον Άγιο Κωνσταντίνο απ’ όπου πήρε και τ’ όνομά του το χωριό.

*Στοιχεία από 15ετή έρευνα 1980-1995.

Το άρθρο Αγ. Κων/νος Χουμεριάκου εμφανίστηκε πρώτα στο ellinismos.gr | Κόμβος Διασύνδεσης του Ελληνισμού.

Τ’ όνομά του προήλθε από την ομώνυμη εκκλησία του χωριού. Είναι ένας πολύ παλιός οικισμός και λέγεται ότι υπάρχει από την εποχή της Ενετοκρατίας.

*Στοιχεία από 15ετή έρευνα 1980-1995.

Φωτογραφία: https://www.thisiscrete.gr

Το άρθρο Αγ. Πελαγία Λιμνών εμφανίστηκε πρώτα στο ellinismos.gr | Κόμβος Διασύνδεσης του Ελληνισμού.

Η παλιότερη ονομασία του χωριού ήταν Τσω. Δε μπορούμε να εξακριβώσουμε από πού προήλθε. Η σημερινή του ονομασία οφείλεται στον καθεδρικό ναό της Αγίας Τριάδας.

Σύμφωνα με ιστορικές μαρτυρίες (Εμμ. Αγγελάκης, “Σητειακά” τόμ. Δ’, σ. 17), το χωριό υπήρχε επί Ενετοκρατίας, αλλά καταστράφηκε από τους Τούρκους πειρατές, το 1471, και κατοικήθηκε ξανά το 16ο ή 17ο αιώνα. Ωστόσο, το χωριό δεν αναφέρεται ούτε με την παλιά του ονομασία στις ενετικές απογραφές.Την περίοδο της Τουρκοκρατίας, το χωριό δεν κατοικήθηκε από Τούρκους.

Στην κοινότητα ανήκουν οι μικροσυνοικισμοί Λειβάρι, Αχλάδι, Σταλός και Αμυνδάλι.

Για τους αρχαιολόγους, οι θέσεις των μικροσυνοικισμών αυτών παρουσιάζουν μεγάλο διαφέρον. Συγκεκριμένα στη θέση Σταλό ανακαλύφθηκαν μινωικός οικισμός και θολωτοί τάφοι. Επίσης στην τοποθεσία Λειβάρι, υπάρχει σπήλαιο με την ονομασία Αλογαρά. Είναι πολύ πιθανό να ήταν κατοικία ανθρώπων στους μινωικούς χρόνους. Όπως μας πληροφορούν οι κάτοικοι, βρέθηκαν στο χώρο του πολύτιμα αντικείμενα που, όπως πιστεύουν, ανήκαν σε κάποια αρχόντισσα της μινωικής εποχής.

Εκκλησίες του χωριού είναι η Αγία Τριάδα – Κοίμηση της Θεοτόκου, ο Άγιος Νικόλαος και το Άγιο Πνεύμα.Παλιότερες οικογένειες θεωρούνται οι Ζαφειράκηδες, οι Σταυρακάκηδες, οι Ζαφετάκηδες, οι Κρουσανιωτάκηδες κ.ά.

*Στοιχεία από 15ετή έρευνα 1980-1995.

Φωτογραφία: https://www.sitiakanea.gr

Το άρθρο Αγ. Τριάδα Σητείας εμφανίστηκε πρώτα στο ellinismos.gr | Κόμβος Διασύνδεσης του Ελληνισμού.

Εδώ θα συναντήσουμε την ενδιαφέρουσα εκκλησία της Αγίας Βαρβάρας. Η εκκλησία αυτή φαίνεται ότι είναι κτίσμα του 15ου αιώνα. Κοντά της βρίσκονται ερείπια πυροβολείου και άλλων γερμανικών εγκαταστάσεων. Γύρω από την εκκλησία καθώς και στο απέναντι νησάκι της Αγίας Βαρβάρας έχουν βρεθεί μινωικά και βυζαντινά όστρακα και λίγα μέτρα πιο κάτω από την εκκλησία υπάρχουν ίχνη κτισμάτων που πιθανά ανήκουν στη μινωική περίοδο.

*Στοιχεία από 15ετή έρευνα 1980-1995.

Το άρθρο Αγ.Βαρβάρα Βραχατσίου εμφανίστηκε πρώτα στο ellinismos.gr | Κόμβος Διασύνδεσης του Ελληνισμού.

Η ονομασία της οφείλεται προφανώς στην εκκλησία του Αγίου Γεωργίου. Σύμφωνα με την ντόπια παράδοση, το χωριό παλιότερα ονομαζόταν Αυγουστί και βρισκόταν βορειοανατολικά του σημερινού χωριού. Από την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, όπως υποστηρίζουν λαϊκές δοξασίες, εξαφανιζόταν συχνά η εικόνα του Αγίου και βρισκόταν, άγνωστο πώς, στη σημερινή θέση του χωριού. Αποφάσισαν λοιπόν οι κάτοικοι και έκτισαν νέο χωριό στη θέση αυτή, στο οποίο έδωσαν το όνομα του Αγίου.

Ανατολικά του Αγίου Γεωργίου, σε απόσταση 300 μ. περίπου, σώζονται τα ερείπια του κτιρίου Μόρος. Στο κτίριο αυτό κατοικούσε ο διοικητής του Οροπεδίου, ο οποίος συγκέντρωνε στις αποθήκες του δημητριακά, τους φόρους δηλ. των καλλιεργητών.

Κατά τη διάρκεια της επανάστασης του 1866-69, το χωριό πυρπολήθηκε από τους Τούρκους, οι οποίοι έσφαξαν πολλούς από τους κατοίκους.

Νοτιοανατολικά του χωριού, στη θέση Βασιλικού, σώζονται ερείπια παλιού συνοικισμού, ενώ στα νότια, στην πλαγιά του λόφου Κουτσούρα, υπάρχει μια σπηλιά ανεξερεύνητη μέχρι σήμερα.

Σε απόσταση 800 μ. βρίσκεται ο Άγιος Ιωάννης. Η εκκλησία εορτάζει την 29η Αυγούστου, γίνεται μάλιστα μεγάλο λαϊκό πανηγύρι. Την περίοδο της Τουρκοκρατίας, όταν κάποτε μάστιζε η ελονοσία την περιοχή, πολλοί Οθωμανοί προσέφεραν τάματα στον Άγιο για να θεραπευτούν. Οι γεροντότεροι κάτοικοι αφηγούνται πως την περίοδο αυτήν κάποιος Χουμεριακιανός Τούρκος λυράρης, είχε τάμα να πηγαίνει κάθε χρονιά στο πανηγύρι και να παίζει, χωρίς χρηματικό όφελος, τη λύρα του στο γλέντι που επακολουθούσε. Πολιούχος του χωριού είναι ο Άγιος Γεώργιος.

Παλιότερες οικογένειες είναι οι Σπανάκηδες, οι Πλεύρηδες, οι Αγαπάκηδες, οι Πα-ναγιωτάκηδες, οι Δημητρουλάκηδες, οι Ταμιωλάκηδες, οι Κουνέτηδες, οι Κρασάνηδες, οι Μαθιουδάκηδες, οι Φανούρνηδες κ.ά.

*Στοιχεία πό 15ετή έρευνα 1980-1995.

Φωτογραφία: https://lasithi.gov.gr

Το άρθρο Αγ.Γεώργιος Λασιθίου εμφανίστηκε πρώτα στο ellinismos.gr | Κόμβος Διασύνδεσης του Ελληνισμού.

*Στοιχεία από 15ετή έρευνα 1980-1995.

Φωτογραφία: https://www.thisiscrete.gr

Το άρθρο Αγ.Γεώργιος Λιμνών Λασιθίου εμφανίστηκε πρώτα στο ellinismos.gr | Κόμβος Διασύνδεσης του Ελληνισμού.

Αρχικά το χωριό ονομαζόταν Τουρτούλ(λ)οι. Δεν είναι εξακριβωμένη η προέλευση της ονομασίας αυτής. Υπάρχουν ωστόσο μερικές εκδοχές: Σύμφωνα με την εκδοχή του Μ. Καταπότη, προέρχεται από επώνυμο τουρκικής ή αλβανικής οικογένειας. Σύμφωνα, όμως, με ντόπια εκδοχή, το χωριό οφείλει την ονομασία του στη γαλλική λέξη urtule (χελώνα) επειδή προφανώς υπήρχαν και υπάρχουν άφθονες χελώνες στην περιοχή.

Μετονομάστηκε σε Άγιο Γεώργιο το 1957, ύστερα από απόφαση της Πολιτείας να μετονομαστούν τα χωριά που είχαν τουρκόφωνη και αλβανόφωνη ονομασία. Η νέα του ονομασία οφείλεται στην ομώνυμη εκκλησία που βρίσκεται στο κέντρο του χωριού.

Στην ενετική απογραφή του “Καστροφύλακα”, το 1583, αναφέρεται ως Tyrtulus με 111 κατοίκους.

Στο χωριό είχε την έδρα του ο γνωστός για την αγριότητα και την απανθρωπιά του Ιμπραήμ Αφεντάκης ή Αφεντακάκης, αλβανικής καταγωγής. Ήταν ο γενικός δερβέναγας της περιοχής. Οι εξουσίες του ήταν απεριόριστες, πολιτικές, δικαστικές και θρησκευτικές, τις οποίες ασκούσε αυθαίρετα. Η γυναίκα του ήταν Χριστιανή από τη Λάστρο, γι’ αυτό τα χωριά του βορινού άξονα γλίτωσαν από τις σφαγές του. Ερείπια του σπιτιού του σώζονται μέχρι σήμερα.

Σύμφωνα με ιστορικές μαρτυρίες, το 1821 διέταξε γενική σφαγή των Χριστιανών της περιφέρειάς του. Ο αριθμός αυτών που σφάχτηκαν ξεπέρασε τους 700. Εκείνη την εποχή έσφαξε μόνο στους Τουρτούλλους 300 Χριστιανούς.

Κατά την παράδοση, ο αιμοβόρος αυτός αγάς σκοτώθηκε ως εξής: Κάποτε κατόρθωσε να παραπλανήσει την κόρη μιας Χριστιανής. Η μητέρα της όμως κατάγγειλε την πράξη του σε ανώτατο Τούρκο αξιωματικό, ο οποίος έδωσε εντολή να παρουσιαστεί ο αγάς στο Ηράκλειο. Ο τελευταίος, όταν αντιλήφθηκε ότι διέτρεχε κίνδυνο, καβάλησε το άλογό του και φρόντισε να εξαφανιστεί όσο πιο γρήγορα γινόταν. Ωστόσο, κάποτε, έφθασε στο Ηράκλειο, όπου τον συνέλαβαν και τον σκότωσαν.

Η γύρω περιοχή του χωριού παρουσιάζει αξιόλογο αρχαιολογικό ενδιαφέρον. Πολλές φορές οι κάτοικοι ανακάλυψαν εντελώς τυχαία διάφορα αρχαιολογικά ευρήματα, ενώ παράλληλα, έγιναν στην περιοχή ανασκαφικές έρευνες. Συγκεκριμένα στη θέση Βόλακας ανακαλύφθηκαν τάφοι μινωικής περιόδου. Επίσης νεκροταφεία μινωικά και γεωμετρικά στο ύψωμα Μαντάλια, ενώ στην περιοχή του Προφήτη Ηλία βρέθηκε μινωική έπαυλη.

Βορειοδυτικά του χωριού, σε υψόμ. 425 μ. στην περιοχή Μαντηλιού Πλάι υπάρχει η σπηλιά Μικρό Κατωφύγι. Ο χώρος θα πρέπει να κατοικούνταν σε αρχαία εποχή. Βρέθηκαν σ’ αυτό μινωικά όστρακα και ανθρώπινα οστά. Το σπήλαιο αποτελείται από μια μικρή αίθουσα και μετά μια κατηφορική γαλαρία, μήκους περίπου 40 μ. με πλούσιο διάκοσμο και λεκάνες νερού.

Σε μικρή απόσταση απ’ αυτό βρίσκεται το Μεγάλο Κατωφύγι, σπηλιά που αποτελείται από δυο αίθουσες. Η δεύτερη έχει τέσσερις θαλάμους, στον ένα μάλιστα υπάρχει μια μεγάλη λίμνη.

Εκκλησίες του χωριού είναι ο Άγιος Γεώργιος, η Παναγία (γιορτάζει το Δεκαπενταύγουστο), ο Άγιος Κωνσταντίνος και η Αγία Παρασκευή.

Παλιότερες οικογένειες είναι οι Περράκηδες, οι Κοκκινάκηδες, οι Πουλάκηδες, οι Καρπαθάκηδες, οι Τζαβλάκηδες, οι Δερμιτζάκηδες και οι Παπαδάκηδες.

*Στοιχεία από 15ετή έρευνα 1980-1995.

Φωτογραφία: https://www.sitiakanea.gr

Το άρθρο Αγ.Γεώργιος Σητείας εμφανίστηκε πρώτα στο ellinismos.gr | Κόμβος Διασύνδεσης του Ελληνισμού.