Ο μεγαλύτερος από τους τρεις οικισμούς της κοινότητας Αγίου Μάμαντος, με λι­γότερους από 200 κατοίκους, είναι κτισμένος στους βόρειους πρόποδες του Ψη­λορείτη, σε υψόμετρο 440 μ. Το όνομα του χωριού προέρχεται από το επίθετο Αβδελάς. Ίσως όμως και να προέρχεται από τη λέξη βδέλλα- αβδέλλα.

 

Οικισμός της κοινότητας Δαμαβόλου Μυλοποτάμου, κτισμένος σε υψόμετρο 290 μ., έχει σήμερα 70 κατοίκους. Το 1890 στους Αβδανίτες κατοικούσαν κυρίως Τούρκοι και ο δήμος έφερνε το όνομα «Δήμος Αβδανιτών» (106 κάτοικοι).

 

Ο Λαμπρινάκης στη «Γεωγραφία» του, το 1890, γράφει οτι «ο δήμος ούτος είναι μεν εύφορος και τερπνός αλλά νοσώδης αν και ευρίσκεται υπό τους πρόποδας της Ίδης, οι δε άνθρωποι ισχνοί και κατακίτρινοι εις πολλά τούτου μέρη».

 

Οικισμός που υπάγεται στην κοινότητα Λιθινών, της επαρχίας Σητείας. Σήμερα ο οικισμός είναι σχεδόν εγκαταλειμμένος. Ζει μόνο μια οικογένεια. Το όνομα οφεί­λεται στους πολλούς υδρόμυλους που υπήρχαν παλιότερα στην περιοχή. Σήμερα σώ­ζεται μόνο ένας.

 

Ο P. Faure ισχυρίζεται πως οι Αδρόμυλοι ήταν το Κάτω Παλαιπέτσι που αναφέ­ρεται στην απογραφή του "Καστροφύλακα" το 1583, με 103 κατοίκους.

 

Οικισμός της κοινότητας Λατσίδας Μιραμπέλλου του νομού Λασιθίου. Σήμε­ρα ο οικισμός είναι ακατοίκητος.

 

Στο χωριό αυτό υπάρχει μια βαθιά στέρνα βρόχινου νερού που έμεινε ιστορική για το δράμα που υπέστησαν εδώ τα γυναικόπαιδα και οι γέροι που αιχμαλωτίστηκαν μετά από τη μεγάλη σφαγή στο σπήλαιο της Μιλάτου το 1823. Η μεγάλη ουρά των δέσμιων αιχμαλώτων που μετέφερε ο Χασάν Πασάς από τη Μίλατο προς το Καινούργιο Χωριό (δηλ. τη σημερινή Νεάπολη Μιραμπέλλου) στάθμευσε για λίγο εδώ.

Οικισμός της κοινότητας Παλαικάστρου Σητείας του νομού Λασιθίου. Σήμερα κα­τοικείται από 130 περίπου άτομα. Βρίσκεται σε απόσταση 2 χμ. ανατολικά της κοινότητας. Σύμφωνα με ντόπια εκδοχή, η ονομασία του οφείλεται στα πολλά αγκά­θια που υπήρχαν γύρω από τον οικισμό.

 

Προς τα βόρεια του χωριού στην τοποθεσία Κουρεμένος βρέθηκαν από τους αρχαιολόγους Dowkins και Tod, επτά μυκηναϊκά σπίτια.

Οικισμός που υπάγεται στην κοινότητα Κάτω Μετοχίου, της επαρχίας Λασιθίου. Οι κάτοικοι του οικισμού είναι περίπου 120. Η παλιότερη ονομασία του οικισμού ήταν Γεροντομούρι. Αναφέρεται μάλιστα στονΚαστροφύλακα" ως Gieromuri και στο Βασιλικάτα ως Geto to Muri. Η νέα ονομα­σία του οφείλεται προφανώς στην ομώνυμη εκκλησία.

 

Χωριό και κοινότητα της επαρχίας Σητείας. Απέχει από τη Σητεία 35 χμ. Είναι κτι­σμένο σε υψομ. 350 μ. Ο πληθυσμός του ανέρχεται στους 1.180 κατοίκους. Στην κοινότητα υπάγονται οι οικισμοί Δόρο, Άγιος Αντώνιος, Άγιος Ιωάννης, Χορδάκια, Μακρύ Γιαλός. Οι κάτοικοι ασχολούνται με την παραγωγή λαδιού, σι­τηρών και με την καλλιέργεια οπωροκηπευτικών σε θερμοκήπια.

Χωριό και κοινότητα της επαρχίας Σητείας. Βρίσκεται 16 χμ. δυτικά της Σητείας, σε υψόμ. 350 μ. Οι κάτοικοι είναι περίπου 80 και ασχολούνται με την παραγωγή λαδιού και σταφίδας. Στην κοινότητα υπάγεται και ο οικισμός Νέα Πραισός.

Παραθαλάσσιος οικισμός της κοινότητας Ορεινού Σητείας του νομού Λασι­θίου. Βρίσκεται σε απόσταση 10 χιλιομέτρων νότια του Ορεινού και σήμερα κα­τοικείται από 80 περίπου άτομα. Η παλιότερη ονομασία του, που είναι και περισσότε­ρο γνωστή, ήταν Μαύρος Κόλυμπος. Η ονομασία αυτή προέρχεται από τα πολύ βαθιά νερά της θάλασσας. Τα τελευταία χρόνια μετονομάστηκε σε Άγιο Παντελεήμονα, από την ομώνυμη γραφική εκκλησία.

Οικισμός της κοινότητας Χουμεριάκου Μιραμπέλλου. Κατοικείται από μια μόνο οικογένεια, τους Ατσαμάκηδες, που διατηρούν ένα καφενείο. Κατά τη διάρκεια του μαζέματος των ελιών κατεβαίνουν στον οικισμό και άλλες οικογένειες από το Λασίθι. Το 1988 λειτούργησε και ελαιοτριβείο που εξυπηρετεί όλη την περιφέρεια και ανήκει στον Ευάγγελο Σταυρακάκη. Η μοναδική εκκλησία είναι αφιερωμένη στον Άγιο Κωνσταντίνο απ' όπου πήρε και τ' όνομά του το χωριό.

Σελίδες