Εκδοτικός Οίκος «ΙΣΤΟΣ»

50 χρόνια μετά Έλληνες της Κωνσταντινούπολης αναβιώνουν μια εκδοτική παράδοση.
της Θεοδοσιάδη Ηλιάνας

 

Μια φιλόδοξη προσπάθεια ξεκίνησε το 2011, όταν επτά νέοι άνθρωποι αποφάσισαν να ιδρύσουν τον εκδοτικό οίκο «Ιστό» στην Κωνσταντινούπολη, αναβιώνοντας μια μακρόχρονη παράδοση, αφού η ιστορία του Ρωμαίικου Τύπου ξεκινά σχεδόν ταυτόχρονα με την ιστορία του Τύπου στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, ύστερα από περίπου μισό αιώνα σιωπής.

Λίγα μόλις χρόνια μετά την Άλωση, κοντά στα 1490, την εκδοτική δραστηριότητα στην Πόλη μονοπωλούσαν Ισπανοεβραίοι τυπογράφοι, ενώ στη συνέχεια στον τομέα των εκδόσεων μεσουράνησαν Εβραίοι, Ρωμιοί και Αρμένηδες. Επρόκειτο για μια φυσιολογική εξέλιξη αφού οι μειονότητες μετείχαν υψηλής παιδείας και συνδέονταν παραδοσιακά με την πνευματική άνθηση του τόπου. Τα τυπωμένα βιβλία λειτουργούσαν επιπρόσθετα ως συνδετικός κρίκος με τις ρίζες και την πολιτιστική κληρονομιά κάθε λαού, με ενδεικτικό ως προς αυτό τον σημαντικό ρόλο που διαδραμάτισαν στον χώρο των εκδόσεων οι πατριαρχικές εκδόσεις - εκκλησιαστικού πάντα περιεχομένου. Ανάμεσα στους Ελληνες εκδότες που έγραψαν ιστορία στην Πόλη ήταν οι αδελφοί Τσιτούρη, ο Βρετός και ο Κορομηλάς. Βιβλία, περιοδικά, εγκυκλοπαίδειες, λογοτεχνία, ποίηση και ιστορία εκδίδονταν συστηματικά κάνοντας το ελληνικό στοιχείο να κυριαρχεί για αιώνες στον χώρο. Μετά τα τραγικά γεγονότα των Σεπτεμβριανών η ροή αυτή διαταράχθηκε και η ελληνική εκδοτική δραστηριότητα άρχισε να φθίνει. Ο τελευταίος εκδοτικός οίκος Ελλήνων ανήκε στον Παναγιώτη Αμπατζή. Μεταξύ άλλων εξέδιδε το λογοτεχνικό περιοδικό «Πυρσός», ένα σημείο αναφοράς για την πνευματική ζωή της περιοχής. Η ύπαρξη εκδοτικής δραστηριότητας και γενικώς του Τύπου της Ρωμαίικης κοινότητας στην Κωνσταντινούπολη συνέβαλε στην πνευματική ανάπτυξή της και στη διέγερση της κοινωνικής της συνείδησης αλλά και διαδραμάτισε πολύ σημαντικό ρόλο στη βελτίωση της παρεχόμενης παιδείας στα παιδιά και στους νέους όπως και στην ίδρυση προτύπων πνευματικών κι εκπαιδευτικών ιδρυμάτων. Μετά το 1955, σιγά σιγά, η ρωμαίικη εκδοτική δραστηριότητα άρχισε να συρρικνώνεται λόγω των Σεπτεμβριανών, και με την ραγδαία μείωση του ρωμαίικου πληθυσμού, όλοι οι εκδοτικοί οίκοι έκλεισαν. Η τελευταία σχετική δραστηριότητα χρονολογείται τη δεκαετία του 1960 με το Οικουμενικό Πατριαρχείο το οποίο εξέδιδε τότε εκκλησιαστικά έντυπα. Η σιωπή αυτή διήρκεσε σχεδόν πενήντα χρόνια μέχρι την ίδρυση του «Ιστού».

Την Δευτέρα 4 Ιουνίου 2012 πραγματοποιήθηκαν τα εγκαίνια του εκδοτικού οίκου «Ιστός» στο ιστορικό κτήριο της Αστικής Σχολής του Γαλατά, το οποίο έκλεισε το 1984 επειδή δεν είχε μαθητές και έπειτα από μακροχρόνιους αγώνες με το τουρκικό δημόσιο, τον Μάρτιο του 2012 επέστρεψε στην ιδιοκτησία της ρωμαίικης κοινότητας για να χρησιμοποιηθεί ως πολιτιστικός χώρος. Παρέστησαν ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος, ο επί δεκαετίες διευθυντής του ιστορικού Ζωγραφείου Λυκείου κ. Δημήτρης Φραγκόπουλος, ο Γενικός Πρόξενος της Ελλάδας στην Κωνσταντινούπολη κ. Νικόλαος Μαθιουδάκης και πάνω από 400 προσκεκλημένοι, μεταξύ των οποίων πολλά μέλη του καλλιτεχνικού, ακαδημαϊκού και δημοσιογραφικού κόσμου της Πόλης. Επίσης, παρουσιάστηκαν σε-τούρκικες μεταφράσεις- η «Ασκητική» του Καζαντζάκη, η «Φαχισέ Τσίκα» του Θωμά Κοροβίνη και τα πρακτικά του Συνεδρίου «Συνάντηση στην Πόλη: το παρόν και το μέλλον». Η πρωτοβουλία της ίδρυσης του «Ιστού» ανήκει σε πέντε Ρωμιούς, έναν Έλληνα κι ένα Τούρκο, οι οποίοι ένωσαν τις δυνάμεις τους με στόχο, όπως σημειώνουν, «να αντικαταστήσουν το υπάρχον πνεύμα νοσταλγίας για τους Ρωμιούς με μια ουσιαστική και σύγχρονη πολιτιστική παραγωγή». Σήμερα βρίσκονται ήδη στο νέο τους εκδοτικό «σπίτι» στο παλιό ρώσικο μοναστήρι που βρίσκεται στο Καράκιοϊ, στην περιοχή του Γαλατά. Οι ιδρυτές είναι :

Γιώργος Μπενλίσοϊ. Γεννήθηκε στην Πόλη το 1968 και όπως και τα υπόλοιπα αδέλφια του διδάχθηκε τα πρώτα γράμματα από την μητέρα του Σοφία Μπενλίσοϊ, στο δημοτικό σχολείο του Αγίου Στεφάνου. Φοίτησε στην Μεγάλη του Γένους Σχολή και αποφοίτησε από το «Ζωγράφειο Λύκειο». Σπούδασε Διεθνείς Σχέσεις στην Οικονομική Σχολή του Πανεπιστημίου της Πόλης, ενώ από το 1995 εργάζεται στη βιβλιοθήκη του Οικουμενικού Πατριαρχείου.

Στέφανος Μπενλίσοϊ. Γεννήθηκε το 1976 στην Πόλη και είναι απόφοιτος της Μεγάλης του Γένους Σχολής και του τμήματος Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου του Βοσπόρου. Ολοκλήρωσε τις μεταπτυχιακές και διδακτορικές σπουδές του στο τμήμα Ιστορίας του ίδιου πανεπιστημίου, μελετώντας την εκπαίδευση των ορθόδοξων της Καππαδοκίας τον 19ο αιώνα. Από το 2010 διδάσκει στο τμήμα Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών του Πανεπιστημίου της Πόλης.

Φώτης Μπενλίσοϊ. Γεννήθηκε στην Πόλη το 1976, φοίτησε στην Μεγάλη του Γένους Σχολή και αποφοίτησε από την Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου της Κωνσταντινούπολης. Ολοκλήρωσε της μεταπτυχιακές σπουδές του στο τμήμα Ιστορίας του Πανεπιστημίου του Βοσπόρου, μελετώντας την ιστορία της Τουρκο-ορθόδοξης εκκλησίας του παπα-Ευθύμ. Έλαβε τον τίτλο του διδάκτορα από το ίδιο πανεπιστήμιο, μελετώντας τις ιδεολογικές ζυμώσεις και πρακτικές των Ελλήνων στρατιωτών τον καιρό της μικρασιατικής εκστρατείας. Έχει συνεργαστεί ως συγγραφέας, μεταφραστής και επιμελητής σε σημαντικούς εκδοτικούς οίκους και περιοδικές εκδόσεις της Τουρκίας.

Άννα Μαρία Ασλάνογλου. Γεννήθηκε το 1984 στην Πόλη, φοίτησε στο λύκειο «Ανατολή» και στο «Ζωγράφειο Λύκειο», σπούδασε Πολιτικές Επιστήμες και Διεθνείς Σχέσεις στο Πανεπιστήμιο Μαρμαρά και ολοκλήρωσε τις μεταπτυχιακές σπουδές της στο τμήμα Ιστορίας του Πανεπιστημίου του Βοσπόρου. Έχει δουλέψει ως συντονίστρια, επιστημονική σύμβουλος, παραγωγός και βοηθός σκηνοθέτη σε πολλές κινηματογραφικές παραγωγές μικρού και μεγάλου μήκους, ενώ παράλληλα έχει επιμεληθεί σημαντικού αριθμού μεταφράσεων και υποτιτλισμών από τα ελληνικά και τα αγγλικά στα τουρκικά.

Μαριλένα Λεάνα. Γεννήθηκε στην Πόλη το 1980, φοίτησε στο δημοτικό του Αγίου Δημητρίου Ταταούλων και το 1998 αποφοίτησε με άριστα από το «Ζάππειο Παρθεναγωγείο». Το 2002 εισήχθη πρώτη στο τμήμα Ψυχολογίας και το 2003 αποφοίτησε από το τμήμα Αγγλικής Φιλολογίας και Διδασκαλίας του Πανεπιστημίου της Κωνσταντινούπολης. Έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στο τμήμα Κλινικής Ψυχολογίας και ολοκλήρωσε το διδακτορικό της στο τμήμα της Πειραματικής Ψυχολογίας του ίδιου πανεπιστημίου. Το 2009 εκλέχθηκε επίκουρος στο τμήμα Παιδαγωγικής του Πανεπιστημίου της Κωνσταντινούπολης.

Χάρης Θεοδωρέλης-Ρήγας. Γεννήθηκε το 1982 στην Αθήνα και αποφοίτησε από το Κολέγιο Αθηνών. Σπούδασε Κλασική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και Αναπτυξιακά Οικονομικά στο London School of Economics. Τα τελευταία χρόνια εκπονεί το διδακτορικό του στο τμήμα Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου του Βοσπόρου με τίτλο «η μειονοτική πολιτική ως τριμερής διαπραγμάτευση: Tαυτότητα, θεσμοί και συλλογική οργάνωση των ρωμιών της Πόλης». Έχει διδάξει αρχαία ελληνικά και λατινικά σε δευτεροβάθμιο και πανεπιστημιακό επίπεδο, ενώ έχει συγγράψει πληθώρα μελετών και μεταφράσεων στην ελληνική γλώσσα για το ρεμπέτικο και τις μειονότητες σε Ελλάδα και Τουρκία.

Σετσκίν Ερντί. Γεννήθηκε στη Νικομήδεια το 1981, σπούδασε Οικονομικά στο Πανεπιστήμιο της Πόλης και Αναπτυξιακά Οικονομικά στο Πανεπιστήμιο του Μαρμαρά. Έχει συνεργαστεί με πληθώρα εκδοτικών οίκων και συμμετείχε σε πάνω από τριάντα εκδόσεις ως επιμελητής και διορθωτής, με εξειδίκευση στην ανατολική φιλολογία και στην ιστορία των ιδεών και της θρησκείας.

Ο «Ιστός» ειδικεύεται στην έκδοση έργων στα ελληνικά, τα τουρκικά καθώς και δίγλωσσες εκδόσεις, αφού οι ιδρυτές του επιθυμούν να καταστήσουν προσβάσιμα στο τουρκόφωνο αναγνωστικό κοινό κλασικά έργα της νεοελληνικής γραμματείας, πρωτογενείς ιστορικές πηγές και σχετικά ακαδημαϊκά πονήματα. Για πρώτη φορά και στις δύο γλώσσες θα εκδοθεί στην Τουρκία η «Ασκητική» του Νίκου Καζαντζάκη εγκαινιάζοντας τη λογοτεχνική σειρά. Για τις μαρτυρίες επελέγη πρώτα το αφήγημα του Θωμά Κοροβίνη «Φαχισέ Τσίκα» (για πρώτη φορά στην τουρκική γλώσσα) που στηρίζεται στην προφορική μαρτυρία της Ευθαλίας, μιας ηλικιωμένης γυναίκας από την Κερασούντα του Πόντου, η οποία παρακολουθεί τον πολυτάραχο βίο της από τα πολεμικά γεγονότα της Μαύρης Θάλασσας στις αρχές του προηγούμενου αιώνα ως την κατάληξή της στα μπορντέλα του Γαλατά στην Κωνσταντινούπολη («φαχισέ» στα τουρκικά σημαίνει «ιερόδουλος»).

Προσανατολισμένος προς την κατεύθυνση αυτή, ο «Ιστός» προχώρησε πρόσφατα στην πρώτη έκδοση βιβλίου αμιγώς στα ελληνικά. Πρόκειται για Το βιβλίο «Ertelemeler ve Yokuşlar» (Καθυστερήσεις και Κλίσεις) του π. Δοσίθεου Αναγνωστόπουλου, κληρικού του Οικουμενικού Πατριαρχείου, ο οποίος μάλιστα δήλωσε στη Hürriyet Daily News ότι «ήταν υπερήφανος που το βιβλίο μεταφράστηκε στα Ελληνικά μετά από 50 χρόνια παύσης».

Από την πρώτη μέρα της λειτουργίας του, ο «Ιστός» συνεχίζει απρόσκοπτα την δυναμική πορεία του και προετοιμάζει πυρετωδώς τα μελλοντικά του βήματα.  Όπως δήλωσε χαρακτηριστικά ο ερευνητής ιστορικός και συνιδρυτής του «Ιστού», Φώτης Μπενλίσοϊ «Θα ακούσουμε τα πάντα. Σκοπός μας είναι η οικοδόμηση γεφυρών παρά η ύπαρξη διαφορών και όχι η κατεδάφιση των γεφυρών, αλλά η επισκευή αυτών. Τα τελευταία 10 χρόνια επικράτησε μια συνειδητοποίηση πλέον μεταξύ των διαφορετικών μειονοτικών κοινωνιών στην Τουρκία. Ήταν μεγάλη η συμβολή του Χραντ Ντινκ σε αυτό. Όταν εμείς ξεκινήσαμε, ορισμένοι φίλοι μας είπαν ότι δεν θα προχωρήσει. Δεν μπορώ να πω ότι ο δρόμος μας είναι ανοιχτός, αλλά έχουμε έναν δρόμο, αυτό το γνωρίζω.»

Istos yayıncılık Mumhane

Cad. No: 39 Aziz Andrea Manastırı Hanı Kat: 5 Karaköy/İstanbul

Τel: +90 212 243 41 61 Faks: +90 212 292 79 75

E-posta: info@istospoli.com

 

Το περιοδικό του Κέντρου Οικουμενικού Ελληνισμού «5+1», γνωρίζοντας τη φιλόδοξη προσπάθεια του εκδοτικού οίκου «Ιστός» που δραστηριοποιείται στην Κωνσταντινούπολη, επικοινώνησε με τους ιδρυτές του, οι οποίοι με ευγένεια και ειλικρινή χαρά απάντησαν στις ερωτήσεις που τους θέσαμε, προκειμένου να ενημερωθούμε καλύτερα για τις εκδόσεις τους.

 

1. Ποια είναι η αντιμετώπιση της δραστηριότητάς σας από το επίσημο κράτος της Τουρκίας;

Το τουρκικό κράτος δεν μας έχει δημιουργήσει κανένα πρόβλημα. Περάσαμε φυσικά από όλες τις γραφειοκρατικές διαδικασίες που προβλέπει ο νόμος για την ίδρυση και τις δραστηριότητες του «Ιστού» ως νομικό πρόσωπο. Όπως όλοι οι εγχώριοι εκδοτικοί οίκοι, αμέσως μόλις εκδοθεί ο εκάστοτε τίτλος, καταθέτουμε δείγματα σε σχετική υπηρεσία του τουρκικού κράτους.

2. Υπάρχει υποστήριξη από άλλους φορείς της ελληνικής κοινότητας (χορηγίες, χρηματοδότηση κ.λπ.);

Ο «Ιστός» είναι ένας οικονομικά ανεξάρτητος εκδοτικός οίκος. Προσπαθούμε όμως με τις εκδόσεις μας να αποτυπώνουμε τις ανάγκες και τις ελπίδες και να προβάλουμε την ιστορία της ρωμαίικης κοινότητας. Για το λόγο αυτόν πιστεύουμε ότι η κοινότητα αγκάλιασε την προσπάθειά μας από την αρχή, προσφέροντας σπουδαία για εμάς ηθική υποστήριξη.

Σε κάποιους συγκεκριμένους τίτλους μας που αφορούν άμεσα ορισμένες ελληνικές κοινότητες της Πόλης ξεκινήσαμε προγράμματα συμπαραγωγής με τις εν λόγω κοινότητες. Έτσι με χρηματοδότηση της Κοινότητας Ταταούλων προχωρήσαμε στην έκδοση του μνημειώδους έργου του Μητροπολίτη Παμφύλου Μελλισηνού Χριστοδούλου, «Τα Ταταύλα, ήτοι η ιστορία των Ταταούλων» του 1913, στα Ελληνικά και τα Τουρκικά. Παράλληλα με χρηματοδότηση της Κοινότητας Σταυροδρομίου, εκδώσαμε μία σύντομη ιστορία του Ναού της Παναγίας Σταυροδρομίου του δρ Γιώργου Πετρίδη. Στόχος μας είναι εν καιρώ, η κάθε κοινότητα να διαθέτει ένα έργο σχετικά με την ιστορία της στους επισκέπτες, ιδανικά και στις δύο γλώσσες. Αυτή η σειρά μονογραφιών είναι σημαντική προτεραιότητα του εκδοτικού μας προγράμματος και της αποστολής μας, καθώς η ρωμαίικη ματιά στην ιστορία της Πόλης είχε στο παρελθόν παραμεληθεί ή τεχνηέντως αφαιρεθεί από την επίσημη τουρκική ιστορία.

 

3. Ποια είναι η ανταπόκριση του τουρκικού αναγνωστικού κοινού έως σήμερα; Έχετε υπόψη σας σχόλια ή κριτική για τη δραστηριότητα του «Ιστού» από αυτό το κοινό;

Η ανταπόκριση του τουρκικού αναγνωστικού κοινού είναι πάρα πολύ θετική. Η επιτυχία αυτή μπορεί να εξηγηθεί ποικιλοτρόπως. Καταρχήν υπάρχει πλέον μια πραγματική δίψα στην Τουρκία για θέματα που αφορούν στην Ελλάδα. Μπορούμε να πούμε ότι μετά το 2000 η Ελλάδα «είναι της μόδας» στην Τουρκία. Αυτό φυσικά μπορεί να θεωρηθεί και κάτι το παροδικό. Από την άλλη υπάρχει και ένα πιο παλιό και ώριμο ενδιαφέρον αναγνωστών που είτε λόγω προσφυγικής καταγωγής, είτε λόγω πολύχρονης θητείας στην τουρκική αριστερά διακατέχονται από ένα βαθύ πνεύμα εκτίμησης και συμπαράστασης προς τη μειονοτική, και δη την ελληνόγλωσση, πολιτιστική παραγωγή. Ενδεικτικά το βιβλίο μας «Αναβολές και Κατήφοροι», του Πατρός Δοσιθέου (Χρήστου Αναγνωστόπουλου), το πρώτο βιβλίο Ρωμιού συγγραφέα που εκδίδεται στα Ελληνικά στην Πόλη ύστερα από μισό αιώνα, αγοράστηκε και από Τούρκους που δεν διαβάζουν καν ελληνικά αλλά ήθελαν να εκδηλώσουν με τον τρόπο αυτόν τη συμπαράστασή τους στην προσπάθειά μας. Αυτό φυσικά μας συγκινεί και μας δίνει δύναμη να συνεχίσουμε.

4. Έχετε προχωρήσει σε κάποια συνέργεια με ελληνικούς εκδοτικούς οίκους; Και αν όχι θα σας ενδιέφερε κάτι τέτοιο;

Έχουμε συζητήσει με αρκετούς ελληνικούς εκδοτικούς οίκους για τις δυνατότητες συνεργασίας και τα αποτελέσματα αυτών των επαφών υπήρξαν πολύ θετικά. Το θέμα που μας απασχολεί περισσότερο είναι φυσικά η δυνατότητα διανομής και στην Ελλάδα, καθώς αυτό θα μας επέτρεπε εμπορικά να συνεχίσουμε να παράγουμε ελληνικά βιβλία στην Πόλη, γεγονός το οποίο αποτελεί για εμάς μια μεγάλη συμβολική επιτυχία. Στο χώρο του βιβλίου, φιλοδοξούμε να λειτουργήσουμε ως ένα «παράθυρο» της Ελλάδας στην Τουρκία και αντίστροφα.

Άρθρο στο τεύχος 61 του περιοδικού "5+1"